Bireysel Emeklilik Sistemi

“Harcadıktan sonra kalanı biriktirmeyin. Birikimi kenara ayırdıktan sonra kalanı harcayın.”

Çalışma Hayatına atıldıktan birkaç yıl sonra bu sözün ne kadar değerli olduğu çok daha iyi anlaşılıyor. Cümle Warren Buffet’e ait. Kendisi dünyanın en zengin insanlarından. Bir dönem 2. zenginiymiş. Hakkında yazılmış sayfalarca yazı ve ilginç bir yaşam stili var. Fakat bu ayrı bir başlık konusu biz bireysel emekliliğe geri dönelim.

Bugün vadeliye para atmak için bile belirli bir tutara ulaşmanız gerekir. Bireysel Emeklilik Sistemi(bundan sonraki cümlelerde kısaltma olarak BES’i kullanacağım) çok küçük rakamlarla yatırım yapabileceğiniz bir araçtır. Fakat bu sistemi paranızı katlayacak bir kaynaktan ziyade(doğru kullanırsanız katlayabilir), geleceğe yatırım yaptığınız bir güvence hesabı olarak değerlendirmeniz gerekli. Burada biriken para tatil için ya da beyaz eşya için harcayacağınız para değil. Bu gibi harcamalar için farklı bir yatırım planınız olmalı.

BES’te Param Nasıl Değerlenir?

Bireysel emeklilik sisteminde yatırdığınız paralar planınıza bağlı fonlarda değerlenir. En önemli konu da budur. Siz para ile fon alırsınız. Hiç riske girmemek ya da uzun vadeli düşünüp riske girmek sizin elinizdedir ve senede 6 kez fon değişiklik hakkınız var.(sözleşmenize işveren ödeme yapıyorsa değişiklik hakkı işverenin kontrolüne olabilir) Dolayısıyla fon konusu önemli ve çoğu yatırımda olduğu gibi BES’te de sepet yapmak yani biraz hisse senedi, biraz eurobond, biraz şundan biraz bundan içeren fonlara yönlendirmek faydalı olabilir.

Küçük meblalar yatıracağınızı varsayıyorum, iki senede mucizeler beklemeyin. Ne yatırdınız ki ne olacaktı? Alınan fon adetleri arttıkça getiri makul seviyelere gelir. %100 likit fon gibi bir fon seçip on sene o fonda kaldıysanız gene mucize beklememeniz gerekir.

BES’ten Nasıl Emekli Olurum?

BES’te emeklilik için iki şartı birden yerine getirmeniz gerekli; 56 yaşını doldurmak(insan ömrünün uzadığını düşünürsek çok çok uzun bir süreç değil), 10 yıl sistemde kalmak. 2013 mevzuatı öncesinde 10 yıl kalmanız yetmiyordu, 10 yıl ödeme yapmanız gerekiyordu. Şu an böyle bir şart yok.

BES Açtırırken Nelere Dikkat Etmeliyim?

Kesintiler konusu… Gene 2013 mevzuatından sonra sistemde çok fazla kesinti kalmadığını söyleyebiliriz. Fakat BES açtırırken giriş çıkış aidatı-yönetim gider kesintisi gibi kesintileri kapsayan herhangi bir kesintinizin olmaması hemen hemen en iyi plan şartlarıyla sisteme dahil olduğunuz anlamını taşır. Fon işletim gider kesintisi ise çok cüzzi ve her planda her emeklilik şirketinde alınan bir kesintidir.

BES’te Haklarım Neler?

Sayfalarca mevzuatı olan bir sistemde tüm haklarınızı bu yazıya sığdırabilmem mümkün değil tabii ki. 🙂

Ama şunu unutmayın dilediğiniz an sözleşmenizden ayrılabilir ve paranızı alabilirsiniz. Eğer yukarıda belirttiğim aidatlar var ise ayırılırken BES şirketi o aidatı birikiminizden düşer.

Diyelim ki emeklilik şirketine ayrılmak için sözlü, yazılı başvuruda bulundunuz. Evrakları size iletmeleri için 5 iş günü yasal süreleri var. Yoksa cezai yükümlülükler devreye girer.(siz isterseniz)

Diyelim ki formunuz geldi ve şirkete ilettiniz, herhangi bir eksiklik de yok şirketin tutarı size ödemesi için 20 iş günü vakti var. 5 gün sonra “niye ödemediniz de her yere şikayet edeceğim de şu bu” diye aramayın, Cumhurbaşkanına bile şikayet etseniz yasal süre 20 iş günü. Ama mantıklı bir şirket günümüz müşteri memnuniyeti şartlarında bu süreyi beklemeyecektir. Kimse müşterisine lanet ettirmek istemez. Siz bazen istediklerini sanıyorsunuz ve inanılmaz komplo teorileri üretebiliyorsunuz; ama koca şirketlerin hiçbiri yatırım stratejilerini parayı 3 gün geç ödeyelim üzerine kurmaz. İnsan eli değen her yerde hata maalesef olacaktır. 🙂

Ve BES’te içiniz çok rahat olsun, hakkınızı savunan ve ciddi anlamda savunan kurumlar mevcut. Emeklilik Gözetim Merkezi gibi, Hazine Müsteşarlığı gibi… Bir emeklilik şirketi hata yapabilir, gecikmeli işlem yarabilir; ama bu gibi şirket kaynaklı hatalar için doğru yöntemlere başvuruyorsanız telafisini de mutlaka alırsınız.

Sözleşmemden Ayrılırken Hangi Kesintiler Var?

Devletin yaptığı stopaj kesintisi var. Fakat bu kesinti ana paranız üzerinden yapılmaz fonlar ile sağlayacağınız getiri üzerinden yapılır. On yıldan önce ayrılırsanız %15, on yıl sonra %10, emeklilik şartlarını sağlarsanız %5’e kadar düşer. Ama hiçbir zaman sıfırlanmaz. Ve belirttiğim gibi eğer tanımlı aidatlarınız varsa onlar da kesilir.

Bireysel Emeklilik ilerleyen yıllarda gündemimizde daha da yer edecek derin bir konu. Şimdilik bu soruları özetledim. Giriş resmindeki gibi yatlar katlar vaad etmiyor; ama çalışmaya başladığınız tarihten itibaren maaşınızın %10’unu BES’e aktarırsanız fark etmeden birikim sağlarsınız. Aklınıza gelen her soruyu sorabilirsiniz. İlerleyen dönemlerde Devlet Katkısı ve Otomatik Katılım Süreçlerine de değineceğim.

Warren Buffet ile başladık onunla bitirelim;

“Eğer ihtiyacınız olmayan şeyleri satın alırsanız çok geçmeden ihtiyacınız olan şeyleri satmak zorunda kalırsınız.”

 

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s